Miéling Bahasa Indung Sadunya jeung Merdéka Belajar

Ku Budi Suhardiman

Unggal tanggal 21 Februari dipiéling minangka poé basa Indung sadunya. Naon pangna kudu dipiléling? Ieu téh teu leupas tina kajadian tilarnya opat mahasiswa alatan mertahankeun basa indungna, basa Bengali, di Bangladesh. Ieu kajadian téh lumangsung 21 Februari 1952. Demi mertahankeun basa indungna, opat mahasiswa réla ngorbankeun nyawana.

Sagédéngeun éta, miéling basa Indung téh teu leupas jeung pasualan basa indung di saban nagara. Pasualan basa Indung di unggal nagara méh sarua, di antarana (1) nu ngagunakeunana geus ngurangan, (2) geus teu dianggap penting, (3) salah nempatkeun kalungguhan jeung fungsi basa indung, (4) pendidikan basa indung ka luli-luli, jeung (5) pendidikan basa indung di keluarga masih kurang.

Basa indung nu digunakeun di Jawa Barat nyaéta basa Sunda. Upama ditilik tina tanda-tandana, nu ngagunakeun basa Sunda kiwari geus ngurangan. Di lingkungan kulawarga pasangan ngora, budak-budakna geus teu maké basa Sunda deui. Pajarkeun téh cenah geus gedéna sok sieun teu biaseun basa Indonesia. Barudak lamun ngobrol jeung babaturanana geus teu ngagunakeun basa Sunda deui. Ngobrol atawa nulis dina médsos (WA, facebook, twiter, Instagram) teu ngagunakeun basa Sunda. Lamun kieu kayaanana, tangtu lila-lila basa Sunda bakal tilem. Dina teu tilemna gé jumlah panyaturna bakal terus ngurangan.

Basa Sunda geu teu dianggap penting deui. Pangpangna ku barudak ngora. Padahal basa Sunda penting pisan dina nguatkeun jati diri bangsa. Basa Sunda ogé penting pikeun ngawangun karakter bangsa. Dina basa Sunda aya tatakrama ngagunakeun basa. Silih ajénan jeung papada jalma katémbong pisan dina basa nu digunakeunana. Basa budak ka kolot, basa keur ka sasama, basa keur ka sahandapeun, ka saluhureun jeung ka sorangan. Aturan kasopanan dina hirup kumbuh sapopoéna kagambar dina basa nu digunakeunnana.

Basa Sunda bakal mekar lamun digunakeun ku panyaturna. Masyarakat, kaum rumaja, wanoja, nonoman, di kampung jeung di désa kudu dibiasakeun ngaregepkeun, nyarita, maca, jeung nulis dina basa Sunda. Loba ngaregepkeun nu nyarita dina basa Sunda bakal nambahan kabeungharan basa pikeun modal nyarita jeung nulis. Nyarita jeung sasama urang Sunda mah alusna maké basa Sunda, da pada-pada ngarti. Kajaba nyarita jeung nu beda seler bangsa kudu ngagunakeun basa Indonesia.

Kalungguhan basa Sunda nyaéta alat komunikasi pikeun penyaturna. Hartina lamun nyarita atawa komunikasi jeung papada urang Sunda, alusna make basa Sunda. Nyarita jeung mekarkeun basa Sunda ditangtayungan ku nagara. Dina pasal 36 UUD 1945 ditétélakeun yén basa daerah nu dipiara, dimumulé, dimekarkeun ku panyaturna bakal diajénan jeung dipiara ku nagara sabab éta basa indung téh minangka bagian tina kebudayaan Indonesia. Lamun budaya Indonesia hayang maju, nya majukeun budaya daérahna, kaasup basa Sundana.

Tarékah nu dianggap strategis pikeun ngamumulé jeung ngamekarkeun basa Sunda nyaéta ngaliwatan atikan di sakola. Kawijakan robahna kurikulum sok jadi bangbaluh pikeun pangajaran basa Sunda. Pangpangna dina hal struktur kurikulum, pangajaran di kelas, bahan ajar, jeung sistim évaluasina. Dina nyaluyukeun jeung kurikulum anyar, basa Sunda minangka pangajaran muatan lokal sok kadang kala katinggaleun. Ieu téh alatan teu nyambungna pamahaman pengembang kurikulum pusat jeung di di daérah. Kudunya dibéré ruang dina struktur kurikulum nasional pikeun mekarkeun kurikulum basa daérah. Pamahaman guru ogé kana kurikulum anyar perlu waktu nu lila. Antukna pangajaran basa Sunda angger wé ti waktu ka waktu teu ngaronjatkeu siswa pikeun reueus maké basa Sunda dina nyarita sapopoéna, teu ngaronjatkeun kamampuh siswa dina nulis maké basa Sunda, jeung teu bisa ngaronjatkeun minat kaum rumaja maké basa Sunda dina médsos. Pangajaran basa Sunda leuwih museurkeun kana diajar tiori basa batan diajar ngagunakeun basa pikeun rupa-rupa kaperluan. Tangtuna ogé ieu teu leupas tina kurikulum nu digunakeunana.

Kumaha ari pendidikan basa Sunda di keluarga? Leuwih pikahariwangeun. Di kulawarga, utamana pasangan ngora, geus embung ngajarkeun basa Sunda kanu jadi anakna. Dina nyarita sapopoéna maké basa Indonesia kamalayon. Disebut basa Indonesia lain, disebut basa Sunda lain. Antukna budak jadi teu bisa basa Sunda. Budak geus jauh jeung sosial budayana. Padahal basa mimiti nu kudu diajarkeun ka budak nyaéta basa Indung (basa Sunda).

Merdeka Belajar

Évisode 17 program Merdéka Belajar, nyaéta Révitalisasi Basa Daérah. Ieu téh didadasaran ku rasa hariwang jeung kamelang pédah basa indung nu aya di Indonésia jumlah nu ngagunakeunna geus ngurangan. Malah alatan jumlah nu ngagunakeunna ngurangan, aya 718 basa indung di Indonésia méh ampir tilem. Kaayaanana geus kritis. Lamun teu buru-buru ditarékahan, bakal tinggal ngaran.

Révitalisasi basa indung minangka kawijakan pamaréntah sangkan (1) para nonoman ngagunakeun basa indung kalawan aktif dina rupa-rupa média nu dipikaresepna, (2) ngajaga sangkan basa jeung sastra daérah tetep hirup sarta dipikareueeus ku panyaturna, (3) méré lolongkrang jeung kabébasan ka para panyatur pikeun mertahankeun basa indungna, (4) nempatkeun kalungguhan bahasa indung kana tempat nu sabenerna.

Féstival Tunas Bahasa Ibu (FTBI) minangka puncak tina program révitalisasi basa indung. Kagiatanana dina wangun lomba. Aya tujuh mata lomba, nyaeta maca jeung nulis aksara daérah, nulis carita pondok, maca jeung nulis sajak, ngadongéng, pidato, nembang pupuh, jeung ngabodor sorangan.

Pamungkas, rék kusaha deui basa Sunda dimumulé, dipiara, jeung dimekarkeun, salian ku urang Sundana sorangan. Nu nulis miharep poe basa indung sadunya tahun 2024 sangkan dijadikeun moméntum pikeun terus bagerak nanjeurkeun Ki Sunda di Garut. Wilujeng Poé Basa Indung Sadunya, 21 Fébruari 2024. Cag!

(Nu nulis, Kepala SMPN 6 Garut dan penggiat budaya tinggal di Garut)